Việc ban hành Nghị định 68/2026/NĐ-CP và Thông tư 18/2026/TT-BTC phản ánh rõ định hướng cải cách của Nhà nước trong bối cảnh nền kinh tế số phát triển mạnh mẽ. Khi mô hình kinh doanh truyền thống dần chuyển dịch sang môi trường trực tuyến, các cơ chế quản lý thuế trước đây bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc kiểm soát doanh thu thực tế và nghĩa vụ thuế của hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.
Các quy định mới không chỉ nhằm khắc phục những bất cập của cơ chế thuế khoán trước đây mà còn hướng đến xây dựng một hệ thống quản lý thuế dựa trên dữ liệu và trách nhiệm tự kê khai của người nộp thuế. Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh hoạt động kinh doanh trên nền tảng số ngày càng phổ biến và khó có thể kiểm soát bằng phương thức truyền thống.
1. Thay đổi về phương thức xác định nghĩa vụ thuế
Một trong những điểm thay đổi mang tính nền tảng của Nghị định 68/2026/NĐ-CP là việc chuyển giao trách nhiệm xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế sang cho chính người nộp thuế. Nếu như trước đây cơ quan thuế đóng vai trò chủ đạo trong việc xác định mức thuế khoán thì hiện nay, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh phải chủ động kê khai doanh thu thực tế phát sinh.
Quy định này đặt ra yêu cầu cao hơn về tính trung thực và năng lực tự quản lý của người nộp thuế. Đồng thời, nó cũng làm phát sinh hệ quả pháp lý quan trọng: mọi sai sót hoặc gian lận trong kê khai không chỉ dẫn đến truy thu thuế mà còn có thể bị xử lý vi phạm hành chính hoặc thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành.
Như vậy, nghĩa vụ thuế không còn đơn thuần là nghĩa vụ tài chính mà còn gắn chặt với trách nhiệm pháp lý của mỗi cá nhân.
2. Thiết lập ngưỡng doanh thu làm căn cứ quản lý thuế
Nghị định 68/2026/NĐ-CP có một điểm mới quan trọng là việc quy định rõ ngưỡng doanh thu để xác định phương pháp quản lý thuế đối với từng nhóm đối tượng. Việc thiết lập ngưỡng doanh thu không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà còn có giá trị pháp lý trong việc phân định nghĩa vụ thuế và phương thức quản lý. Những hộ kinh doanh có quy mô nhỏ sẽ được áp dụng cơ chế đơn giản hơn, trong khi các chủ thể có doanh thu lớn phải tuân thủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ chặt chẽ hơn.
Đồng thời, cơ chế này cũng góp phần giảm tải thủ tục hành chính đối với các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, qua đó khuyến khích hoạt động kinh doanh hợp pháp và hạn chế tình trạng trốn thuế.
3. Bổ sung cơ chế quản lý thuế đối với thương mại điện tử
Nghị định 68/2026/NĐ-CP đã bổ sung cơ chế quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, đặc biệt là thương mại điện tử. Theo đó, các sàn giao dịch thương mại điện tử và nền tảng trung gian được xác định là chủ thể có trách nhiệm phối hợp với cơ quan thuế trong việc cung cấp thông tin, thậm chí thực hiện khấu trừ và nộp thuế thay trong một số trường hợp.
Quy định này tạo ra sự thay đổi lớn trong quan hệ pháp lý giữa ba chủ thể gồm người nộp thuế, nền tảng trung gian và cơ quan thuế. Thay vì chỉ kiểm soát trực tiếp người kinh doanh, Nhà nước mở rộng trách nhiệm sang các chủ thể trung gian có khả năng kiểm soát dòng tiền và dữ liệu giao dịch. Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý thuế mà còn hạn chế tình trạng thất thu thuế trong lĩnh vực thương mại điện tử, vốn trước đây khó kiểm soát do tính chất phi biên giới và phân tán.
Điểm mới này cho thấy nghĩa vụ thuế không chỉ dừng lại ở người kinh doanh mà còn mở rộng sang các chủ thể trung gian có khả năng kiểm soát dòng giao dịch. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế thất thu thuế trong lĩnh vực kinh tế số.
4. Hoàn thiện cơ chế xử lý nghĩa vụ thuế và quyền lợi của người nộp thuế
Một nội dung đáng chú ý khác là việc quy định rõ hơn về xử lý trường hợp nộp thừa hoặc phát sinh chênh lệch nghĩa vụ thuế.
Theo đó, người nộp thuế có quyền đề nghị hoàn thuế hoặc bù trừ vào kỳ tiếp theo khi số thuế đã nộp vượt quá nghĩa vụ thực tế. Quy định này thể hiện sự cân bằng giữa quyền và nghĩa vụ của người nộp thuế, đồng thời góp phần nâng cao tính minh bạch và công bằng trong quản lý thuế.
Về mặt pháp lý, đây là bước tiến trong việc bảo đảm quyền tài sản của người nộp thuế, hạn chế tình trạng thu thuế không tương xứng với thực tế kinh doanh
Xét dưới góc độ pháp lý, quy định này góp phần bảo đảm quyền lợi chính đáng của người nộp thuế, đồng thời củng cố nguyên tắc công bằng và minh bạch trong quản lý thuế, không chỉ giảm thiểu rủi ro tài chính cho người nộp thuế mà còn nâng cao niềm tin vào hệ thống pháp luật thuế.
5. Vai trò hướng dẫn của Thông tư 18/2026/TT-BTC trong thực tiễn áp dụng
Thông tư 18/2026/TT-BTC đóng vai trò hướng dẫn chi tiết các quy định của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, đặc biệt trong các nội dung liên quan đến hồ sơ, trình tự và thủ tục quản lý thuế.
Điểm đáng chú ý là Thông tư đã cụ thể hóa nghĩa vụ thông báo doanh thu, quy trình khai thuế, cũng như các thủ tục liên quan đến tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động kinh doanh. Điều này cho thấy xu hướng chuyển đổi từ quản lý thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, qua đó nâng cao hiệu quả và giảm thiểu sai sót trong quá trình thực thi pháp luật.
Ngoài ra, các quy định mới cũng cho thấy xu hướng chuyển đổi số trong quản lý thuế, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý.
6. Tác động pháp lý đối với người nộp thuế
Những thay đổi trong hai văn bản này dẫn đến sự dịch chuyển rõ rệt về vị trí và vai trò của người nộp thuế trong hệ thống pháp luật. Người nộp thuế không còn là đối tượng bị quản lý thụ động mà trở thành chủ thể chủ động trong việc xác định và thực hiện nghĩa vụ của mình.
Tuy nhiên, sự chủ động này cũng đi kèm với trách nhiệm pháp lý cao hơn. Việc không tuân thủ đúng quy định về kê khai, nộp thuế hoặc hóa đơn điện tử có thể dẫn đến các chế tài nghiêm khắc. Do đó, người nộp thuế cần nâng cao nhận thức pháp lý, đồng thời đầu tư vào hệ thống quản lý tài chính và kế toán để đảm bảo tuân thủ đúng quy định.
Người nộp thuế cần chủ động trong việc ghi nhận doanh thu, lưu trữ chứng từ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai. Đồng thời, việc sử dụng hóa đơn điện tử và các công cụ quản lý số trở thành yếu tố gần như bắt buộc trong bối cảnh mới.
