Những ngày qua, dư luận cả nước không khỏi bàng hoàng trước thông tin về vụ án đặc biệt nghiêm trọng xảy ra tại Bắc Ninh khiến nhiều người thương vong, trong đó có những trẻ em vô tội. Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, nguyên nhân vụ việc được cho là xuất phát từ mâu thuẫn tình cảm giữa một người đàn ông và người phụ nữ trong gia đình nạn nhân. Từ mâu thuẫn cá nhân, sự việc đã dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng khi nhiều người bị tấn công bằng hung khí, khiến nhiều nạn nhân tử vong và một người khác bị thương.
Mặc dù các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn đang tiếp tục điều tra, làm rõ toàn bộ diễn biến vụ việc, song dưới góc độ pháp lý, đây là vụ án đặt ra nhiều vấn đề đáng quan tâm liên quan đến dấu hiệu của tội Giết người cũng như việc xử lý trách nhiệm pháp lý trong trường hợp người thực hiện hành vi đã tử vong.
Khi mâu thuẫn tình cảm vượt khỏi giới hạn của pháp luật
Trong thực tiễn xét xử các vụ án hình sự, không ít vụ án đặc biệt nghiêm trọng xuất phát từ những mâu thuẫn trong quan hệ tình cảm, hôn nhân hoặc gia đình. Điểm chung của các vụ việc này là sự mất kiểm soát cảm xúc, tâm lý cực đoan và lựa chọn giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực thay vì bằng đối thoại hoặc các biện pháp hợp pháp khác.
Tuy nhiên, dù nguyên nhân xuất phát từ ghen tuông, bị từ chối tình cảm hay những tổn thương trong quan hệ cá nhân thì pháp luật không cho phép bất kỳ ai được quyền sử dụng bạo lực để giải quyết vấn đề. Quyền sống là quyền cơ bản nhất của con người và được Hiến pháp cũng như hệ thống pháp luật Việt Nam bảo vệ ở mức độ cao nhất.
Điều đáng tiếc trong vụ án này là hậu quả không chỉ dừng lại ở những người trực tiếp có mâu thuẫn mà còn ảnh hưởng đến những người hoàn toàn không liên quan, đặc biệt là các trẻ em. Đây chính là lý do các vụ án xâm phạm tính mạng luôn được pháp luật xử lý với mức độ nghiêm khắc nhất.
Dấu hiệu pháp lý của tội Giết người
Từ các thông tin bước đầu được công bố, vụ việc có nhiều dấu hiệu pháp lý của tội Giết người quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).
Thứ nhất, về khách thể bị xâm phạm
Khách thể của tội Giết người là quyền sống của con người. Đây là quyền nhân thân đặc biệt, không thể thay thế và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối.
Trong vụ việc này, hậu quả đặc biệt nghiêm trọng đã xảy ra khi nhiều người tử vong và một người khác bị thương. Đây là dấu hiệu điển hình của nhóm tội phạm xâm phạm tính mạng con người.
Thứ hai, về mặt khách quan của hành vi
Theo thông tin ban đầu, người gây án đã sử dụng hung khí nguy hiểm để tấn công nhiều người trong cùng một gia đình.
Trong thực tiễn xét xử, việc sử dụng dao hoặc hung khí có khả năng gây chết người để tấn công vào các vùng trọng yếu trên cơ thể thường được xem là căn cứ quan trọng để xác định ý thức chủ quan của người thực hiện hành vi.
Đáng chú ý, hành vi không chỉ hướng đến một người mà được thực hiện liên tiếp đối với nhiều nạn nhân khác nhau. Điều này cho thấy mức độ nguy hiểm đặc biệt lớn của hành vi và khả năng nhận thức rõ hậu quả có thể xảy ra.
Thứ ba, về mặt chủ quan
Tội Giết người được thực hiện với lỗi cố ý.
Người thực hiện hành vi nhận thức được việc dùng hung khí tấn công người khác có thể dẫn đến hậu quả chết người nhưng vẫn thực hiện. Trong trường hợp cơ quan điều tra xác định đối tượng đã chuẩn bị hung khí từ trước, chủ động tìm gặp nạn nhân hoặc liên tục thực hiện hành vi đối với nhiều người thì đây sẽ là những căn cứ quan trọng để đánh giá lỗi cố ý trực tiếp.
Thứ tư, các tình tiết định khung có thể được xem xét
Từ những dữ liệu hiện có, vụ việc có thể liên quan đến một số tình tiết định khung tăng nặng quy định tại Điều 123 Bộ luật Hình sự như:
- Giết từ hai người trở lên;
- Giết người dưới 16 tuổi;
- Có tính chất côn đồ;
- Thực hiện hành vi đối với nhiều nạn nhân trong cùng một thời điểm.
Tất nhiên, việc xác định chính xác các tình tiết định khung còn phụ thuộc vào kết quả điều tra, khám nghiệm hiện trường, giám định pháp y, lời khai nhân chứng và các chứng cứ khác được thu thập hợp pháp.
Thứ năm, đối với nạn nhân bị thương
Trong vụ việc còn có một nạn nhân bị thương đang được điều trị.
Nếu cơ quan điều tra xác định người gây án có cùng ý thức tước đoạt tính mạng đối với nạn nhân này nhưng hậu quả chết người không xảy ra do được cấp cứu kịp thời hoặc do nguyên nhân khách quan khác thì hành vi đó vẫn có thể được xem xét trong tổng thể tội Giết người ở giai đoạn phạm tội chưa đạt.
Đây là nguyên tắc đã được áp dụng thống nhất trong thực tiễn xét xử đối với các vụ án có nhiều nạn nhân.
Trách nhiệm pháp lý trong trường hợp người gây án đã tử vong
Một vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là người bị nghi thực hiện hành vi gây án cũng đã tử vong. Vậy trách nhiệm pháp lý sẽ được xử lý như thế nào?
Theo nguyên tắc của pháp luật hình sự Việt Nam, trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra đối với người còn sống và có năng lực chịu trách nhiệm hình sự. Do đó, nếu kết quả điều tra xác định người đã tử vong chính là người thực hiện hành vi phạm tội thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không thể truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người đó.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa vụ án sẽ ngay lập tức kết thúc.
Cơ quan điều tra vẫn phải tiến hành đầy đủ các hoạt động tố tụng để xác định sự thật khách quan của vụ án, làm rõ diễn biến, động cơ, phương thức thực hiện hành vi, hậu quả xảy ra cũng như loại trừ khả năng có đồng phạm hoặc người liên quan khác.
Sau khi có đầy đủ căn cứ chứng minh người thực hiện hành vi phạm tội đã chết và không có đồng phạm cơ quan tiến hành tố tụng sẽ ra quyết định đình chỉ điều tra đối với người đó theo quy định của pháp luật.
Trách nhiệm dân sự có chấm dứt hay không?
Đây là vấn đề thường bị hiểu nhầm trong thực tiễn.
Mặc dù trách nhiệm hình sự chấm dứt khi người phạm tội chết, nhưng nghĩa vụ dân sự không đương nhiên chấm dứt.
Theo quy định của Bộ luật Dân sự, các nghĩa vụ tài sản của người đã chết được thực hiện trong phạm vi di sản mà họ để lại. Điều đó có nghĩa là nếu người gây thiệt hại có tài sản thuộc khối di sản thừa kế thì những người thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản của người chết trong phạm vi giá trị di sản được hưởng.
Thân nhân các nạn nhân có thể yêu cầu bồi thường các khoản thiệt hại theo quy định của pháp luật như chi phí mai táng, tổn thất tinh thần, cấp dưỡng cho người mà người chết có nghĩa vụ nuôi dưỡng và các khoản thiệt hại hợp pháp khác.
Đối với người bị thương đang điều trị, nếu có căn cứ xác định thiệt hại phát sinh từ hành vi của người gây án thì vẫn có quyền yêu cầu bồi thường chi phí chữa trị, thu nhập bị mất hoặc giảm sút cùng các khoản thiệt hại khác theo quy định pháp luật.
Kết luận
Vụ trọng án tại Bắc Ninh là một bi kịch đặc biệt đau lòng, không chỉ bởi số lượng nạn nhân mà còn bởi nguyên nhân được cho là xuất phát từ mâu thuẫn tình cảm trong đời sống cá nhân. Dưới góc độ pháp lý, vụ việc có nhiều dấu hiệu của tội Giết người với tính chất đặc biệt nghiêm trọng. Mặc dù người bị nghi thực hiện hành vi cũng đã tử vong nên không còn căn cứ để truy cứu trách nhiệm hình sự, nhưng cơ quan điều tra vẫn có trách nhiệm làm rõ toàn bộ sự thật khách quan của vụ án, đồng thời các vấn đề dân sự liên quan đến bồi thường thiệt hại vẫn có thể được xem xét giải quyết theo quy định của pháp luật.
Hơn hết, vụ án một lần nữa là lời cảnh báo về hậu quả khôn lường của việc giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực. Chỉ một phút mất kiểm soát có thể cướp đi nhiều sinh mạng, hủy hoại nhiều gia đình và để lại những mất mát không thể bù đắp cho xã hội.
Luật Đoàn Gia – Điểm sáng pháp luật. Hotline: 0978762268/0989992524
